HDR Fotografie

1. HDR staat voor High Dynamic Range oftewel Hoog Dynamisch Bereik. Het is een nabewerkingsmethode, een goede HDR foto waarmee het zichtbare dynamisch bereik in de foto dramatisch kan worden uitgebreid maak je dus niet direct in de camera. Dit wordt gedaan door een aantal foto’s te maken van dezelfde scène met verschillende belichtingen en deze op de computer samen te voegen tot één foto zodat er een foto ontstaat die zowel details in de donkere delen als in de lichte delen laat zien. Het eindresultaat is geen compromis, maar laat alle details binnen een scène zien. Met behulp van de HDR techniek kun je er dus voor zorgen dat in een foto van een landschap zowel de bijzondere kleuren van de lucht, als de kleine details in de donkere voorgrond van het landschap duidelijk naar voren komen, waar je in andere situaties een hele donkere voorgrond, een silhouet of een wit uitgebeten lucht zou zien. Kenmerkend van een HDR foto is ook dat de structuren van onder andere hout, boomschors, baksteen, en metaal veel duidelijker uitkomen.

Veel fotografen hebben een specifiek beeld in hun hoofd als ze aan HDR fotografie denken. HDR fotografie is niet bij iedereen geliefd, en heeft een negatieve naam gekregen door de onrealistische zware bewerkings resultaten die vaak te zien zijn in een zwaar bewerkte foto. Het is altijd het beste om voor een mooie HDR foto uit te gaan van een natuurlijke realistische bewerking. Een deel van deze negatieve naam komt omdat de bewerking te ver is doorgeslagen, maar een deel daarvan heeft ook te maken met hoe we gewend zijn naar foto’s te kijken. We hebben leren leven met de beperkingen van de camera’s en zien deze beperkingen niet meer bewust. De HDR foto’s wijken echter af van wat we gewend zijn in foto’s, waardoor de foto anders op ons overkomt. HDR is een goede techniek om al het licht en de kleuren in een scene vast te leggen die op andere manieren niet goed kunnen worden vastgelegd.

focus
focus

Dynamisch bereik

2. Net als het menselijk oog heeft iedere camera een bepaald dynamisch bereik, het menselijk oog kan echter veel meer details (helderheidsgradaties) zien dan de sensor van een camera, zeker in een contrastrijke situatie. Als je in een gebouw door een kamer kijkt kun je zowel details zien in de buurt van een licht raam als in een donkere schaduw hoek achterin de kamer. De camera heeft hier echter veel meer moeite mee, donkere delen worden veel sneller volledig zwart (onderbelicht) weergegeven, lichte delen volledig wit (overbelicht). Bij het bepalen van de belichting moet je een keuze maken voor het deel van de foto wat zeker goed belicht moet zijn.

Door de belichting te meten op een neutraal deel van de scène (18% grijs) kun je er voor zorgen dat je zo veel mogelijk details kunt vastleggen, maar er is een fysieke beperking aan wat de camera sensor aan kan. Een klassieke methode, vooral toegepast bij landschapsfotografen, om het contrastverschil in een scène te reduceren en hierdoor meer ervan te kunnen vastleggen, is gebruik te maken van een ND filter, ND Graf filters (gradueel dichtheidsfilter). Het ND filter is bovenaan donker en onderaan doorzichtig en kan worden gebruikt om de hoeveelheid licht van de lucht dat op de sensor valt te reduceren, waardoor het contrastverschil tussen de lucht en de voorgrond kleiner wordt. Hierdoor wordt er meer detail in de voorgrond zichtbaar en is er ook meer detail in de lucht te zien, waardoor deze vaak ook dramatischer overkomt. Beter is het echter om met de AEB functie foto’s te maken en deze later in de computer om te zetten naar een HDR foto.

Gebruik een stevig statief en een afstandsbediening en voorkom iedere trilling

3. Om een HDR foto te maken heb je in de meeste gevallen extra materiaal nodig zoals een goed en stevig statief en een afstandsbediening. Een goed statief zorgt ervoor dat je de optimale HDR foto kunt maken zonder dat er trillingen of verschillen in de compositie voorkomen. Iedere trilling van de camera zal voorkomen moeten worden. Als je de foto gaat maken staat de camera staat als het goed is al op een statief, maar dan kan het nog steeds fout gaan. Door het indrukken van de ontspanknop beweegt de camera vaak een klein beetje waardoor je trillingen kunt veroorzaken. Deze trillingen kunnen al voor een onscherpe foto zorgen. Om dit te voorkomen kun je een afstandsbediening gebruiken. Met behulp van deze afstandsbediening kun je alle foto’s maken zonder dat je de camera aan hoeft te raken te raken.

focus
focus

Belichtingscompensatie

4. Bij een HDR foto moet je meerdere foto’s maken met exact dezelfde compositie. Het enige verschil wat er tussen de verschillende foto’s mag zijn, is de belichting. Als je een systeem- of spiegelreflexcamera hebt dan heb je in het menu misschien weleens bracketing (AEB bij Canon / BKT bij Nikon) of exposure bracketing zien staan. Bijna alle camera’s hebben tegenwoordig deze aparte AEB instelling waarmee je op kunt geven welke belichtingscompensatie de drie belichtingen moeten hebben. Op een Canon camera heet deze functie AEB (Automatic Exposure Bracketing). Deze autobracketing functie kun je zo instellen dat je een serie van drie foto’s kunt maken met een belichting van -2, 0 en +2 of een belichting van -1, 0 en +1, afhankelijk van het aanwezige contrastverschil in de scène. Door de gebruik te maken van je afstandsbediening voorkom je trillingen en neemt de camera zo snel mogelijk achter elkaar de drie foto’s zodat er zo min mogelijk verandering in de scène kan komen.

Je maakt dan een normaal belichte foto met een belichtingscompensatie van (0), een overbelichte foto van (+2) en een onderbelichte van (-2) foto. Eventueel kun je de reeks ook langer maken door meerdere overbelichte en onderbelichte foto’s te maken, bijvoorbeeld 5,7 of 9 foto’s. De bracketing functie heeft bij sommige camera’s helaas ook beperkingen. Soms kun je maar 3 opnames maken terwijl een reeks van meerdere foto’s wilt maken. In dat geval kun je de bracketing functie niet gebruiken en moet je alles handmatig doen. Omdat de foto’s samengevoegd worden op de computer is het belangrijk dat de compositie exact hetzelfde is bij alle foto’s. Dit vergroot de kans op een succesvolle samenvoeging. Vandaar dat een stevig statief altijd aan te raden is.

Meestal zijn de stappen in één a twee stops, maar veel camera’s bieden ook de mogelijkheid om stappen van 1/3e te maken. Het nut daarvan voor HDR is echter beperkt. De belichtingscompensatie van de drie belichtingen is ook niet altijd -2, 0 en +2 of -1, 0 en +1, maar kan ook bijvoorbeeld -4, -2 en 0 zijn. Het doel van een HDR foto is om lichtniveaus vast te leggen, soms is het echter zo helder dat de laatste twee foto’s meer aan de rechterkant van het histogram zijn belicht, waardoor de echte donkere tonen in de uiteindelijke foto ontbreken. Je kunt door het histogram te bestuderen in het veld zien of dit zo is en extra compenseren. De camera zorgt er dan zelf voor dat er één of twee stops verschil tussen alle foto’s blijven zitten.

Gebruik de ingebouwde HDR functie niet

5. Steeds meer camera’s hebben tegenwoordig een ingebouwde HDR functie. Dat klinkt misschien ideaal, maar dat is vaak niet zo. Hoe de ingebouwde HDR functie van de camera werkt verschilt per camera. Soms wordt er maar 1 foto gemaakt en deze foto wordt in de camera bewerkt tot een beeld dat er als een HDR foto uitziet. Sommige HDR functies maken wel meerdere foto’s (zoals het hoort) en voegen deze foto’s in de camera al samen tot een Jpeg afbeelding. Dat klinkt natuurlijk ideaal, want dan hoef je niets meer te doen op de computer. Een groot nadeel daarvan is, dat je geen enkele controle meer hebt over hoe deze bewerking eruit ziet doordat je eigenlijk al het werk al door de camera laat doen. Gebruik de ingebouwde automatische HDR functie daarom nooit en maak alle foto’s zelf om die later op de computer zelf samen te voegen tot een HDR foto. Voordeel daarvan is dat je alle foto’s vanuit een RAW bestand kunt samenvoegen tot een HDR foto. En als fotograaf wil jij natuurlijk altijd zelf de volledige controle houden over je eigen werk.

focus
focus

Let op bewegende onderdelen

7. HDR fotografie werkt altijd uitstekend voor stilstaande onderwerpen. Alle onderwerpen komen namelijk op exact dezelfde plaats in het beeld bij alle foto’s. Bij bewegende beelden is dat echter niet zo vanzelfsprekend en zul je dus verschuivingen krijgen. Bij het samenvoegen van de foto’s kan de computer daarbij in de fout gaan. Probeer bewegende onderwerpen daarom altijd zoveel mogelijk te vermijden door die buiten beeld te laten. Indien er toch bewegende onderwerpen aanwezig zijn dan is het aan te raden om de continu-opnamestand te gebruiken (alleen van toepassing als je de bracketing functie gebruikt) zodat je alle foto’s zo snel mogelijk achter elkaar kunt maken. Kleine bewegingen kunnen vaak nog in de nabewerking gecorrigeerd worden.